Total Pageviews
ઘર આંગણે એટલે કે રહેણાંક મકાનની આજુબાજુ ખુલ્લી ફાજલ જમીનમાં ફળ અને શાકભાજી પાકોની સાથે ઔષધિય પાકોને ઉછેરવામાં આવે તેને ‘હર્બલ ગાર્ડન’ કહેવામાં આવે છે.
ઝડપી ઉગતા છોડ:પાલક,મેથી અને કોથમીર,ફૂદીનો,લેટસ,બેઝિલ (આ ૨૦-૩૦ દિવસમાં તૈયાર થઈ જાય છે).
કાયમી શાકભાજી: મરચાં,ભીંડા,ગુવાર,રીંગણ અને ટામેટા.
વેલાવાળા શાકભાજી: દૂધી,ગલકા, ઘીસોડાં,કારેલા (તેને જાળી કે દોરીનો ટેકો આપવો).
બીજ માટે સંપર્ક પટેલ એગ્રો 9825229966.
બાગકામ એ શરીર પર વધુ ભાર ન નાખતી (low-impact) એક ઉત્તમ કસરત છે. છોડને પાણી પાવું, યોગ્ય ગાર્ડન ટૂલ્સ વડે માટી ખોદવી, વજન ઊંચકવું અને ઉઠક-બેઠક કરવી એ તમારી શક્તિ, લવચીકતા અને સંતુલન વધારે છે. ઉંમર વધવાની સાથે પડી જવાથી થતી ઈજાઓ અટકાવવામાં આ હલનચલન ખૂબ જ મદદરૂપ થાય છે અને લોકો દાયકાઓ સુધી તેને કંટાળ્યા વિના કરી શકે છે.
પાર્સલી
અંગ્રેજી નામ : Parsle
વૈજ્ઞાનિક નામ : Patroselinum hortense Hoffm
વતન : Central Mediterranean
કુળ : Apiaceae
પાર્સલીએ સુગંધિત પાનવાળી એક લોકપ્રિય વિલાયતી ઔષધિ છે.પાર્સલીનો ઉપયોગ કચુંબર તરીકે તેમજ સુશોભન માટે થાય છે. પાર્સલીના પાંદડાંમાંથી મળતા તેલનો ઉપયોગ મસાલા તેમજ ખોરાક તરીકે થાય છે પાર્સલીએ વિટામિન એ, સી, કે તેમજ આર્યનનો સ્ત્રોત છે.
ઔષધિય ઉપયોગ:
> પાર્સલીમાં ઉપલબ્ધ વિટામિન કે હાડકાના રોગોના નિદાન માટે ઉપયોગી છે. આ ઉપરાંત વિટામિન સી રોગપ્રતિકારકતા વધારે છે.
> પાર્સલીનું દૈનિક ઉપયોગ કરવાથી સાંધાના દુખાવામાં રાહત મળે છે.
> પાર્સલીની ચા સ્નાયુઓને આરામ તથા પાચન માટે અસરકારક છે.
સાવચેતી :
પાલીમાં ઓકઝેલેટનું પ્રમાણ વધુ માત્રામાં હોવાથી શરીરમાં કેન્દ્રિત થતા સ્ફટિકીકરણ દ્વારા સ્વાસ્થય સમસ્યાઓ પેદા કરે છે. આ કારણોસર, પહેલાથી કિડની તેમજ પિતાશયની સમસ્યાઓ હોય તેવા વ્યક્તિ માટે પાર્સલીનો ઉપયોગ કરવો હિતાવહ નથી.
જમીન અને આબોહવા
પાર્સલીએ ઠંડા પ્રદેશમાં થતો પાક છે. સમશીતોષણ અને ઉષ્ણકટિબંધીય વાતાવરણમાં પણ સારી રીતે ઉગી શકે છે.
કાપણી:
ૠતુ પ્રમાણે છોડની ઉંચાઈ ૧ર થી ૧૪ ઈચ સુધી વધી શકે છે. કાપણી છોડના એક જુથને એક હાથથી પકડી, બીજા હાથથી છરી વડે દાંડીને કાપીને કરવામાં આવે છે. કાપણી
ગાર્ડનિંગ કર્યા પછી તમને જે શાંતિ અને આનંદનો અનુભવ થાય છે તેની પાછળ એક વિજ્ઞાન છે. સારી ગુણવત્તાવાળી માટીમાં 'માયકોબેક્ટેરિયમ વેકી' નામનું હાનિરહિત બેક્ટેરિયમ હોય છે. જ્યારે તમે માટીના સંપર્કમાં આવો છો, ત્યારે તે મગજમાં સેરોટોનિન (ખુશી આપતું રસાયણ) વધારે છે. વૈજ્ઞાનિકો તેને કુદરતી એન્ટી-ડિપ્રેશન દવા માને છે!
આજના સમયમાં લાંબા ગાળાનો તણાવ એ હૃદયરોગ અને ઝડપી વૃદ્ધત્વનું મુખ્ય કારણ છે. રિસર્ચ જણાવે છે કે છોડવાઓ સાથે વિતાવેલો સમય શરીરમાં 'કોર્ટિસોલ' (તણાવનું હોર્મોન) નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે. સ્કોટલેન્ડના ડોક્ટરો તો હવે હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ચિંતાના દર્દીઓને દવા તરીકે 'પ્રકૃતિ સાથે સમય વિતાવવાનું' પ્રિસ્ક્રિપ્શન લખી આપે છે.
લેટુસ ઠંડી સીઝનનું લીફી વેજીટેબલ છે જે મધ્યમ તાપમાન, સતત ભેજ અને ફળદ્રુપ માટીમાં ખીલે છે.લેટીસ (Leaf Lettuce): તે છૂટા પાંદડા આપે છે જેની વારંવાર લણણી કરી શકાય છે. તમે બહારના પાંદડા કાપી લો અને વચ્ચેનો ભાગ વધવા દો. લેટીસ (Heading Lettuce): આમાં કોબી કરતા છૂટો દડો (head) બને છે જેની લણણી એકસાથે કરવામાં આવે છે (દા.ત.આઈસબર્ગ).
વાવેતર જ્યારે માટીનું તાપમાન (૧૩-૨૪°C) ની વચ્ચે હોય ત્યારે બીજ સીધા વાવવા સારા રહે છે.
બીજથી ઉગાડવાના ફાયદા: વધુ જાતો મળે છે, સમય પર નિયંત્રણ રહે છે અને તે આર્થિક રીતે સસ્તું પડે છે.લેટીસ ઠંડુ વાતાવરણ પસંદ કરે છે અને ગરમીમાં તે કડવું થઈ જાય છે.
તાપમાન: ઉગાડવા માટે આદર્શ તાપમાન (૭°C-૨૪°C) છે. ગરમીને કારણે લેટીસ કડવું થઈ શકે છે અથવા તેમાં બીજ આવવા લાગે છે (bolting).
જીવાત સંરક્ષણ: એફિડ્સ (મોલો-મસી), મચ્છરદાની અથવા નેટનો ઉપયોગ કરીને છોડને બચાવી શકાય છે.
લણણી: જ્યારે પાંદડા ૩-૬ ઈંચ લાંબા થાય ત્યારે લણણી શરૂ કરો.
તમારા પોતાના કિચન ગાર્ડનમાં ઉગાડેલા તાજા શાકભાજી અને ફળો આરોગ્ય માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ છે. જે લોકો જાતે શાકભાજી ઉગાડે છે, તેઓ સ્વાભાવિક રીતે જ પોતાના ભોજનમાં તેનું વધુ સેવન કરે છે. કેમિકલ મુક્ત, તાજા શાકભાજીથી ભરપૂર આહાર એ લાંબા અને સ્વસ્થ જીવન માટેનો સૌથી મજબૂત પાયો છે.
તમારા આંગણે કુંડામાં અથવા ગ્રોબેગમાં પોતાના પાંદડાવાળા લીલા છોડ ઉગાડો
ઘણી સીઝન સુધી મરચા ઉગાડવાનો પ્રયાસ કર્યા પછી (અને નિષ્ફળ ગયા પછી), મેં આખરે ફળ ઉગાડવાનું છોડી દીધું અને મારા બાળકો ને અમારા ખાલી ગ્રોબેગમાં લીલા પાંદડા વાળા છોડ માટે બીજ વેરવા દીધા. ગયા વર્ષે છ મહિના સુધી, અમે દરરોજ લીલા છોડ ના પાંદડા લણતા હતા - સલાડ અને ભાજીનો આનંદ માણતા હતા, અને મિત્રો સાથે બાઝીલના પાન ભરેલી ટોપલીઓ શેર કરતા હતા.
જો તમે કિચન ગાર્ડનિંગની RKGC સાથે શરૂઆત કરતા હો તો તમારા પોતાના સલાડના લીલા છોડ ઉગાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો. તે ઉગાડવામાં સરળ છે, અને તમે થોડા અઠવાડિયામાં તમારા પ્રથમ પાંદડાની લણણી કરી શકો છો. તમને ફક્ત અગાઉથી ચેતવણી આપું કે તમે તમારા પોતાના બગીચામાંથી જે પાંદડા લણશો તે શાક માર્કેટ માંથી લાવેલા પાલખ , મેથી , ફુદીનો , કોથમીર , લીલી ડુંગળી , લીલું લસણ , તાંજલીયો , બીટ ના પાંદડા કરતાં સો ગણા સારા સ્વાદમાં હશે - તે ફક્ત ઘરે ઉગાડેલા લીલા છોડ અથવા તમારા જીવન માટે બેસ્ટ હોઈ શકે છે!
આજેજ હર્બના બીજ માટે પૂછો તમારાઘરે ઇટાલિયન વાનગી બનાવી શકશો
ગાર્ડનિંગ RKGC વોટ્સએપ ગ્રુપ માં જોડાવ 9825229966
દરરોજ સવારે ઉઠીને તમારા વાવેલા છોડને મોટા થતા જોવા, તેને પાણી પાવું અને તેની કાળજી લેવી એ તમને જીવનમાં એક નવો હેતુ આપે છે. જો તમારી પાસે મોટી જગ્યા ન હોય, તો ચિંતા નહીં. તમે સારી ગુણવત્તાના ગ્રો બેગ્સ (Grow bags) અને કુંડાનો ઉપયોગ કરીને બારી પાસે કે બાલ્કનીમાં પણ તમારું નાનકડું ગાર્ડન શરૂ કરી શકો છો. મન અને મૂડ બંને ખીલી ઉઠશે!
તમારા પોતાના બગીચામાં આખું વર્ષ સલાડ મેળવવો છે , બારે માસ લીફી વેજીટેબલ સલાડ પુરા ફેમિલી માટે રોજ રોજ કટ કરવો છે ? તો જરૂર તમે તેમાં સફળ થઇ શકો છો. આજેજ તમે તેનું કેલેન્ડર બનાવો .
તમારે તમારા વિસ્તારના હવામાન મુજબ તારીખોમાં થોડો ફેરફાર કરવો પડી શકે છે.આજેજ RKGC કોમ્યુનિટી ફેસબુક પેજ માં જોડાઈ જાવ અને ગાર્ડનિંગ RKGC વોટ્સએપ ચેનલ માં જોડાઈ જાવ 9825229966
ગ્રોબેગ | શું કરવું... |
ગ્રોબેગ -1 | લેટીસના બીજ સીધા માટીમાં વાવો |
ગ્રોબેગ -2 | પાલક (Spinach) ના બીજ સીધા માટીમાં વાવો. |
ગ્રોબેગ -3 | ફુદીના ના છોડ સીધા માટીમાં વાવો. |
ગ્રોબેગ -4 | લેટીસ (બેચ ૨) ઉગાડવાનું બીજા અઠવાડિયે શરૂ કરો. |
ગ્રોબેગ - 5 | કોથમીરનું વાંઢીયુ બીજ ફાડા સીધા માટીમાં વાવો |
ગ્રોબેગ - 6 | મેથી જાવરા બીજ સીધું માટીમાં વાવો |
ગ્રોબેગ - 7 | ઇટાલિયન હર્બ નું બીજ સીધું માટીમાં વાવો |
શું તમે જાણો છો કે બાગકામ માત્ર એક શોખ નથી, પણ આયુષ્ય વધારવાની જડીબુટ્ટી છે? દીર્ઘાયુ નિષ્ણાત ડેન બ્યુટનરે જ્યારે પૃથ્વી પર સૌથી વધુ જીવતા લોકોના વિસ્તારો ('બ્લુ ઝોન્સ') નો અભ્યાસ કર્યો, ત્યારે એક આશ્ચર્યજનક બાબત સમાન મળી: ત્યાંના લોકો ૮૦ કે ૯૦ વર્ષની ઉંમરે પણ ગાર્ડનિંગ કરતા હતા! લાંબુ અને સ્વસ્થ જીવન જીવવું હોય, તો આજે જ થોડા બીજ વાવીને શરૂઆત કરો.
સૌથી પહેલા ક્યાં ક્યાં છોડ વાવવા છે તે નું બીજ પસંદ કરો
ટામેટાં, કોથમીર અને લીલી ડુંગળી , પાલખ , બીટ , લેટસ એકસાથે સારી રીતે ઊગે છે.
એક મોટું કૂંડું પસંદ કરો
યાદ રાખો , સારી પાણી નિકાસવાળું ઊંડું કૂંડું બધા છોડના મૂળને પૂરતો ટેકો આપે છે.
ટામેટાંને મધ્યમાં રોપો
તેને સીધા રાખવા માટે ટેકાનું પાંજરું (સપોર્ટ કેજ) લગાવો.
આસપાસ ઔષધિઓ અથવા તો સેલડ અને ડુંગળી વાવો
કોથમીર અને લીલી ડુંગળી, બીટ કૂંડાની કિનારીઓની જગ્યાનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરે છે.
પોષક તત્ત્વોથી ભરપૂર માટી વાપરો
છોડના સતત વિકાસ માટે ધીમે-ધીમે પોષણ આપતું ખાતર ખાસ ઉમેરો.
પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ અને પાણી આપો
૬ થી ૮ કલાકનો તડકો અને નિયમિત પાણી આપવું ખૂબ જરૂરી છે.
હા, ઉગાડી શકાય . સામાન્ય રીતે ગરમ અને ભેજવાળું વાતાવરણ હોય ત્યાં આદુની ગાંઠોમાંથી (rhizomes) લીલા ફણગા ફૂટે છે, સ્થાનિક બજાર માંથી સારું આદુ લઈને તમે સીધું કુંડામાં રોપી શકો છો.
આદુ ક્યારે વાવવું તેની સીઝન નકી કરવા આ પ્રયોગ કરો .આદર્શ રીતે, આદુને એક અઠવાડિયા માટે કપડામાં વીંટીને ઠંડી અને અંધારી જગ્યાએ (રેફ્રિજરેટરમાં નહીં, કદાચ કેબિનેટ અથવા ડ્રોઅરમાં ) રાખો અને પછી જ્યારે તમે તેને ખોલશો, ત્યારે જો લીલા ફણગા બહાર નીકળેલા જોવા મળે તો સમજો કે આદુ વાવવાનો સમય છે. તમે આદુ વાવવા માટે લાંબુ અને છીછરું કુંડું વાપરી શકો છો, કારણ કે તે ૧ ફૂટ જેટલી માટીમાં પણ ખૂબ સારી રીતે ઉગી શકે છે.
છોડના મૂળને મજબૂત કરવા અને ફૂલ-ફળના વિકાસ કરાવવા માટે ફોસ્ફરસ સાથે કેલ્શિયમની આવશ્યકતા છે ત્યારે એક કુદરતી જૈવિક પદાર્થ બોનમીલ છે, બોનમીલમાં મુખ્યત્વે ફોસ્ફરસ (Phosphorus) અને કેલ્શિયમ (Calcium) ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. ફોસ્ફરસ મૂળના વિકાસ અને ફૂલ આવવા માટે જવાબદાર છે, જ્યારે કેલ્શિયમ છોડની કોષદીવાલ (Cell wall) ને મજબૂત બનાવે છે. તે છોડના મૂળને મજબૂત અને ઊંડા બનાવવામાં મદદ કરે છે.
✓ જે ફૂલ ખરવાની સમસ્યા ઘટાડે છે. ✓ લીંબુ, જાસુદ અને અન્ય ફળ આપતા છોડમાં ફળ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે. ✓ માટીમાં ધીમે-ધીમે ઓગળીને લાંબા સમય સુધી પોષણ આપે છે. ✓ જે છોડનો વિકાસમાં સુધારો કરે છે. ✓ બોનમીલનું કામ છોડના પાયાને મજબૂત કરવાનું છે. કુંડા દીઠ ૧–૨ ચમચી સ્પૂન સપ્લીમેન્ટ મહિનામાં ૧ વાર આપતા રહો.
મૂળના વિકાસ માટે અને વધુ ફળો લાવવા માટે રોક ફોસ્ફેટ (Rock Phosphate) અથવા બોનમીલનો સૌથી નજીકનો અને સચોટ વિકલ્પ છે. તે કુદરતી ખડકોમાંથી મળતું ખનિજ છે. તે ફોસ્ફરસનો ઉત્તમ સ્ત્રોત છે તે ધીમે-ધીમે (Slow-release) છોડને પોષણ આપે છે અને મૂળ મજબૂત કરે છે.આ ખાતર તમારે દર 15 દિવસે દરેક પ્લાન્ટ માં રિંગ પદ્ધતિ થી માટીમાં નિયમિત આપવાથી છોડમાં પુષ્કળ ફળો આવે છે અને ગુલાબમાં નાખો તો ગુલાબનો છોડ ફૂલોથી ભરાય જાય છે .
કેળાની છાલનું ખાતર (Banana Peel Fertilizer) ઘરે બનાવો .કેળાની છાલમાં પોટેશિયમની સાથે સાથે થોડી માત્રામાં ફોસ્ફરસ પણ હોય છે . છાલને સૂકવીને તેનો પાવડર બનાવી માટીમાં ભેળવો અથવા તેને પાણીમાં પલાળીને તે પાણી છોડને આપો. તે ફૂલ લાવવા માટે ખૂબ જાણીતું છે. કેળાની છાલ સીધી જમીનમાં નાખતા નહીં તે માખીને આકર્ષીને નુકશાન કરશે.
બજારમાં મળતી તૈયાર માટીને બદલે ઘરે પોટિંગ મિક્સ બનાવવું સહેલું છે. એટલું યાદ રાખો કે એક સારું પોટિંગ મિક્સ છોડને ટેકો આપવા માટે પૂરતું ઘટ્ટ, પોષક તત્વોથી ભરપૂર અને હવા-પાણીની અવરજવર માટે છિદ્રાળુ હોવું જોઈએ.
પોટિંગ મિક્સ માટે જોઈએ માટી (Soil): બગીચાની માટી વાપરી શકાય છે, પરંતુ તેને જંતુમુક્ત (Sterilize) કરવી જરૂરી છે જેથી રોગ કે નીંદણ ન થાય.
બીજું જો માટી ચીકણી હોય તો રેતી (Sand) જોઈએ તે માટીમાં હવાની અવરજવર વધારે છે. પોષણ માટે જોઈએ સારું ફળદ્રુપ કમ્પોસ્ટ (Compost) તે ભેજ જાળવી રાખે છે અને છોડને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
જો તમે તેમાં કોકોપીટ ઉમેરો તો તે મિશ્રણને હલકું અને છિદ્રાળુ રાખે છે અને નિતાર વધારે છે.જો તમે તેમાં થોડું પર્લાઇટ (Perlite) તે જ્વાળામુખીનો પથ્થર ઉમેરો છો તો તે પણ માટીમાં ડ્રેનેજ (પાણીના નિકાલ) માં મદદ કરે છે.
સફળ ગાર્ડનર વર્મિક્યુલાઇટ (Vermiculite) પણ ઉમેરે છે જે હલકું હોય છે અને ભેજ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
વધુ વિગત માટે WWW.GROWDESI.COM અથવા પટેલ એગ્રો 9825229766.
રાખ (Wood Ash) લાકડાની રાખમાં કેલ્શિયમ અને કાર્બોનેટનો સારો સ્ત્રોત હોય છે. તે માટીની એસિડિટી ઘટાડે છે અને છોડને મજબૂતી આપે છે ત્યારે ધ્યાન રાખો કે એક કુંડા દીઠ મુઠીભર રાખનો જ ઉપયોગ કરવો, વધુ પડતી રાખ જમીનનો pH બગાડી શકે છે.
બીજું સોયાબીન મીલ (Soybean Meal) જો તમારે નાઈટ્રોજનની સાથે થોડો ફોસ્ફરસ જોઈએ છે, તો સોયાબીન ખોળ ઉત્તમ છે. તે સંપૂર્ણપણે વનસ્પતિ આધારિત છે.
હવાની અવરજવર માટે કાણાં હોય તેવું કન્ટેનર અથવા કાણા પાડેલો પીવીસી 8 ઇંચ થી મોટી પાઇપ લો અથવા પ્લાસ્ટિક ડોલમાં કાણાં પાડો .
લીલો કચરો (નાઈટ્રોજન સ્ત્રોત): શાકભાજી અને ફળોની છાલ, વપરાયેલી ચાની ભૂકી, લીલા પાન.
સૂકો કચરો (કાર્બન સ્ત્રોત): સૂકા પાંદડા, પૂંઠાના નાના નાના ટુકડા (Cardboard), છાપાના ટુકડા અથવા લાકડાનો વેર.
પ્રથમ પડ (Base layer): પાત્રના તળિયે ૨-૩ ઇંચ સૂકા પાંદડા અથવા પૂંઠાના ટુકડા પાથરો. આ વધારાનું પાણી શોષી લેશે અને હવાની અવરજવર જાળવશે.
બીજું પડ (Green layer): તેની ઉપર રસોડાનો લીલો કચરો (શાકભાજીની છાલ વગેરે) નાખો.
ત્રીજું પડ (Brown layer): ફરીથી સૂકો કચરો , કોકોપીટ અથવા માટીનું પાતળું પડ નાખો.
પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા (Starter): થોડી ખાટી છાશ, ગોળનું પાણી અથવા જૂનું તૈયાર ખાતર ઉપર છાંટો. આનાથી સૂક્ષ્મજીવો (Microbes) ઝડપથી સક્રિય થશે. વધુ વિગત માટે 9825229966 ઉપર microbes લખી વોટ્સએપ કરો.
જ્યાં સુધી પાત્ર ભરાઈ ન જાય ત્યાં સુધી ગ્રીન પછી બ્રાઉન તેમ પડ કરતા રહો.
ભેજ જાળવો: હવા આપો (Aeration): અઠવાડિયે એકવાર મિશ્રણને ઉપર-નીચે કરો. ઓક્સિજન મળવાથી કચરો ઝડપથી સડશે અને ગંધ નહીં આવે. જો દુર્ગંધ આવે, તો તેનો અર્થ છે કે તેમાં હવા ઓછી છે અથવા લીલો કચરો વધી ગયો છે. થોડા સૂકા પાન ઉમેરવાથી ગંધ દૂર થઈ જશે.
કચરો સંપૂર્ણપણે કાળો અને માટી જેવો ભરભરો થઈ જશે. તેમાંથી માટી જેવી સુગંધ આવશે. આ તમારું 'બ્લેક ગોલ્ડ' તૈયાર છે!
યાદ રાખો કિચન વેસ્ટમાંથી ખાતર બનાવવામાં રાંધેલો ખોરાક,ડેરી પ્રોડક્ટ્સ (દૂધ, પનીર) માંસ કે હાડકાં, પ્લાસ્ટિક કે કાચ વાપરવાના નથી.
શ્રેષ્ઠ સ્થાન પસંદ કરો: જ્યાં પૂરતો તડકો અને હવા આવતી હોય તેવી જગ્યા પસંદ કરો.
શું રોપવું તે નક્કી કરો: તમારી પસંદગી અને ઋતુ મુજબ શાકભાજી કે ફળ પસંદ કરો.
કન્ટેનર તૈયાર કરો: પસંદ કરેલા છોડ મુજબ ગ્રોબેગ - કુંડામાં ડ્રેનેજ હોલ (કાણાં) તપાસો.
માટી ભરો: ગ્રોબેગ કુંડાને યોગ્ય પોટિંગ મિક્સથી ભરો (ઉપરથી ૧-૨ ઇંચ જગ્યા ખાલી રાખો).
સાચી રીતે વાવેતર કરો: બીજ કેટલી ઊંડાઈએ વાવવું અને એક છોડથી બીજા વચ્ચે કેટલું અંતર રાખવું તેની સમજ.
યોગ્ય રીતે પાણી આપો: છોડના મૂળ સુધી પાણી પહોંચે તે રીતે અને માટીના ભેજ મુજબ પાણી આપો.
ખાતર આપો (Feeding): છોડના વિકાસ માટે સમયાંતરે જૈવિક પ્રવાહી કે ઘન ખાતર આપો.
રોજિંદી સંભાળ: પીળા પાન દૂર કરવા અને છોડની સ્થિતિ તપાસવી.
યોગ્ય સમયે લણણી: ફળ કે શાકભાજી બહુ પાકી જાય તે પહેલાં તેને તોડી લેવા
Photo courtesy : google Image 
 ઘટાડવાનો સૌથી સહેલો રસ્તો){kind=link}
